«Рашэнні народнага веча – гэта прасекі, па якіх Палессе выйшла з глушы»

Яго называюць чалавекам, у галаве ў якога захоўваецца бартавы журнал развіцця Петрыкаўшчыны. Былы генеральны дырэктар Нацыянальнага парка «Прыпяцкі», «Ганаровы паляшук», дэлегат трох Усебеларускіх народных сходаў Сцяпан Бамбіза расказаў, як палескі характар дапамагаў адстойваць інтарэсы краю ў Мінску і чаму глабальныя праграмы пачынаюцца са звычайных вясковых Ляскавіч.

Вертыкаль, дзе слухаюць рэгіёны

– Сцяпан Мікалаевіч, у 1996 годзе, калі грымеў I Усебеларускі сход, вы кіравалі ЭЛПГ «Ляскавічы». Якой вам тады, «з зямлі», бачылася гэта падзея? Ці было адчуванне, што пішацца новая гісторыя маладой суверэннай краіны?

 – Ведаеце, тады нам было не да высокай палітыкі – трэба было ратаваць край: людзі на Палессі жылі цяжка, будучыня здавалася туманнай. Але за першым сходам мы сачылі ўважліва. Стала зразумела: ламаецца старая, хаатычная сістэма і выбудоўваецца вертыкаль, дзе слухаюць рэгіёны. Для мяне асабіста пераломным стаў 1997 год, калі Прэзідэнт падпісаў распараджэнне аб рэарганізацыі запаведніка ў Нацыянальны парк і прызначыў мяне гендырэктарам. Вось тады я зразумеў: Кіраўнік дзяржавы трымае Палессе на асаблівым кантролі.

Памятаю, якія праблемы былі ў 90-я з ваеннымі гарадкамі: вайсковыя часці сыходзілі, а маёмасць некаму трэба было абслугоўваць. Прэзідэнт даў дакладную ўстаноўку: людзей не кідаць! У зоне нашай адказнасці, а мы былі першым на той час у раёне прадпрыемствам, якое належала Кіраванню справамі Прэзідэнта, апынулася кацельня. Правялі яе мадэрнізацыю, перавялі на шчапу і пілаванне – людзі супраціўляліся, не верылі, што такім матэрыялам можна ацяпляць шматпавярхоўкі і забяспечваць іх гарачай вадой. Аднак нічога, мы адстаялі прапанаваную ідэю. Дарэчы, новая міні-ЦЭЦ у райцэнтры, уведзеная ў эксплуатацыю не так даўно, таксама працуе на экалагічна чыстым рэсурсе, забяспечваючы безадходную работу галіны дрэваапрацоўкі. Першыя УНС далі галоўнае – стабільнасць і ўпэўненасць, без якіх мы б не змаглі зрабіць ні аднаго кроку наперад.

 – Вы атрымалі мандат дэлегата на III, IV і V сходы. Ці памятаеце свае першыя эмоцыі ў зале ў Палацы Рэспублікі? Палескі характар дапамагаў не разгубіцца ў Мінску?

– Палешука наогул цяжка чымсьці здзівіць ці спалохаць, мы загартаваныя прыродай людзі. Але маштаб, вядома, ураджваў. Памятаю, на трэцім з’ездзе ў 2006 годзе сядзіш у зале і разумееш: тут і акадэмікі, і міністры, і тут жа побач нашы людзі, старшыні калгасаў, рабочыя з Петрыкаўскага раёна. Наймацнейшае кулуарнае ўражанне – гэта адзінства мэт. Мы ў перапынках спрачаліся, абменьваліся вопытам з віцяблянамі, магіляўчанамі. Аказалася, праблемы ўсюды падобныя – як утрымаць моладзь на сяле, як падняць вытворчасць. На УНС ты востра адчуваеш, што твой раён – не глухая правінцыя, а найважнейшая частка велізарнага дзяржаўнага арганізма.

Каласальны індустрыяльны прарыў

– На вашы «дэлегацкія» пяцігодкі выпала прыняцце знакамітай Дзяржаўнай праграмы развіцця Прыпяцкага Палесся. Як гэтыя пытанні абмяркоўваліся на сходах і пасля рэалізоўваліся на Петрыкаўшчыне?

– Самым непасрэдным чынам. Развіццё рэгіёнаў – гэта наогул лейтматыў тых першых сходаў, і цяперашніх, дарэчы, таксама. На УНС выразна заяўлялася: Мінск – гэта добра, але моцная Беларусь пачынаецца з правінцыі. Праграма развіцця Палесся дала нам каласальны штуршок. Паглядзіце на Ляскавічы. Была звычайная, нічым не прыкметная вёсачка. А дзякуючы рашэнням, прынятым і падтрыманым на вышэйшым узроўні, ператварылася ў сучасны аграгарадок, цэнтр этнатурызму, куды сёння едуць з усяго свету. А пачыналася ўсё з таго, што мы на падмурках старых закінутых кароўнікаў будавалі гасцінічныя комплексы на свой страх і рызыку. Запусцілі фестываль «Кліч Палесся», канцэпцыя якога выдатна ўпісалася ў канву Дзяржпраграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця і комплекснага выкарыстання прыродных рэсурсаў Прыпяцкага Палесся на 2010–2015 гады.

Мерапрыемства стала адным з этапаў адраджэння гэтых мясцін, каб як мага больш людзей даведаліся аб самабытных традыцыях і абрадах, спрадвечным промысле палешукоў, іх гасціннасці і адкрытасці, дзіўнай прыродзе, багацці флоры, фауны і ў цэлым аб патэнцыяле краю. Гэта і ёсць матэрыяльнае ўвасабленне тых рашэнняў, за якія мы галасавалі ў Мінску.

 – Вы ўсё жыццё ў гушчары прыродных працэсаў, умееце чытаць сляды дзікіх звяроў у пушчы. Калі правесці аналогію, якія галоўныя «сляды» рашэнняў УНС вы бачыце на петрыкаўскай зямлі сёння?

– Галоўны след – гэта тое, што наш раён не проста жыве, ён актыўна мяняе свой статус. Доўгі час мы былі выключна аграрным, партызанскім, ціхім краем. Але дзяржаўная стратэгія, накіраваная на развіццё вытворчасці, дала раёну Петрыкаўскі ГАК. Гэта каласальны індустрыяльны прарыў. Але, заўважце, пры гэтым мы захавалі першародную прыроду «Прыпяцкага». Вось гэтае ўменне сумясціць магутную прамысловасць і ўнікальную экалогію і ёсць мудры след той самай стратэгіі, якая крок за крокам зацвярджалася на Усебеларускіх народных сходах. Зямля ў нас багатая, соль зямлі – гэта нашы людзі. Калі мы будзем трымацца гэтага курсу, то палескае сэрца будзе біцца яшчэ вельмі доўга.